"63 dni życia i walki" na zdjęciach fotografów Powstania Warszawskiego

Na ponad 200 zdjęciach w albumie wydawnictwa BOSZ zobaczymy różne aspekty życia stolicy z czasu dramatycznego zrywu w 1944 roku. Dokumentu tamtych czasów nie moglibyśmy dziś oglądać, gdyby nie praca wieu fotografów. Niezwykłe losy kilku z nich warto przypomnieć.

Pierwsza dekada sierpnia. Śródmieście Północne. Powstańcy z kompanii „Koszta” czytają ulotkę na ulicy Sienkiewicza róg Marszałkowskiej.  Jednym z najbardziej znanych fotografów dokumentujących Powstanie Warszawskie był Eugeniusz Lokajski "Brok". Przed wojną trenował z sukcesami lekką atletykę: był m.in. wicemistrzem świat w pięcioboju. Brał udział w kampanii wrześniowej. Podczas okupacji zorganizował pracownię fotograficzną przy ulicy Berezyńskiej na Saskiej Kępie i utrzymywał się głównie z fotografii teatralnej. W 1942 otworzył zakład fotograficzny.
© Eugeniusz Lokajski „Brok” / Muzeum Powstania Warszawskiego

Pierwsza dekada sierpnia. Śródmieście Północne. Powstańcy z kompanii „Koszta” czytają ulotkę na ulicy Sienkiewicza róg Marszałkowskiej. Jednym z najbardziej znanych fotografów dokumentujących Powstanie Warszawskie był Eugeniusz Lokajski "Brok". Przed wojną trenował z sukcesami lekką atletykę: był m.in. wicemistrzem świat w pięcioboju. Brał udział w kampanii wrześniowej. Podczas okupacji zorganizował pracownię fotograficzną przy ulicy Berezyńskiej na Saskiej Kępie i utrzymywał się głównie z fotografii teatralnej. W 1942 otworzył zakład fotograficzny.

20 sierpnia. Śródmieście Północne. Jeńcy niemieccy z załogi PAST-y eskortowani przez powstańców na podwórze kamienicy przy Zielonej 34. Eugeniusz Lokajski w Powstaniu był oficerem łącznikowym i dowódcą kompanii "Koszta". Zginął pod gruzami zbombardowanej kamienicy przy Marszałkowskiej 129.
© Eugeniusz Lokajski „Brok” / Muzeum Powstania Warszawskiego

20 sierpnia. Śródmieście Północne. Jeńcy niemieccy z załogi PAST-y eskortowani przez powstańców na podwórze kamienicy przy Zielonej 34. Eugeniusz Lokajski w Powstaniu był oficerem łącznikowym i dowódcą kompanii "Koszta". Zginął pod gruzami zbombardowanej kamienicy przy Marszałkowskiej 129.

Grupa powstańców z Batalionu "Zośka" na Starówce. Edward Tomiak w czasie Powstania miał 21 lat. Nie widnieje w spisach powstańców. Rodzina Tomiaków pochodziła z Poznania, gdzie ojciec, Adam Tomiak prowadził drukarnię „Atom”. W roku 1939 zamieszkali w Warszawie, przy ulicy Muranowskiej 4. Z okien tego budynku Edward Tomiak dokumentował sceny Powstania, rozgrywające się przy murze zniszczonego getta.
© Edward Tomiak / Muzeum Powstania Warszawskiego

Grupa powstańców z Batalionu "Zośka" na Starówce. Edward Tomiak w czasie Powstania miał 21 lat. Nie widnieje w spisach powstańców. Rodzina Tomiaków pochodziła z Poznania, gdzie ojciec, Adam Tomiak prowadził drukarnię „Atom”. W roku 1939 zamieszkali w Warszawie, przy ulicy Muranowskiej 4. Z okien tego budynku Edward Tomiak dokumentował sceny Powstania, rozgrywające się przy murze zniszczonego getta.

Janina Marisówna-Tomiak z ojcem Adamem Tomiakiem przy ulicy Muranowskiej. Po Powstaniu wraz z bratem, Tomiak prawdopodobnie opuścił miasto z ludnością cywilną, przechodząc przez obóz przejściowy w Pruszkowie.  Stamtąd zostali przewiezieni do obozu koncentracyjnego w Auschwitz. Ostatni list wysłał jesienią 1944 roku z Auschwitz do ciotki w Poznaniu. Później znalazł się w obozie w Melk, fili obozu koncentracyjnego w Mauthausen w górnej Austrii. Edward Tomiak zmarł prawdopodobnie 7 kwietnia 1945 roku na izbie chorych, przypuszczalnie z ogólnego wyczerpania.
© Edward Tomiak / Muzeum Powstania Warszawskiego

Janina Marisówna-Tomiak z ojcem Adamem Tomiakiem przy ulicy Muranowskiej. Po Powstaniu wraz z bratem, Tomiak prawdopodobnie opuścił miasto z ludnością cywilną, przechodząc przez obóz przejściowy w Pruszkowie. Stamtąd zostali przewiezieni do obozu koncentracyjnego w Auschwitz. Ostatni list wysłał jesienią 1944 roku z Auschwitz do ciotki w Poznaniu. Później znalazł się w obozie w Melk, fili obozu koncentracyjnego w Mauthausen w górnej Austrii. Edward Tomiak zmarł prawdopodobnie 7 kwietnia 1945 roku na izbie chorych, przypuszczalnie z ogólnego wyczerpania.

23 sierpnia. Śródmieście Południowe. Spalony czołg przy ulicy Piusa XI (obecnie Piękna). Ppor. Wacław Loth „Kupiec” urodził się w 1906 w Warszawie. Był synem pastora kościoła ewangelicko-augsburskiego. Ukończył Wyższą Szkołę Handlową (dziś Szkoła Główna Handlowa). Był sportowcem, grał drużynie piłkarskiej Polonia Warszawa. Brał udział w walkach we wrześniu 1939. W czasie Powstania dowodził specjalnym oddziałem do przyjmowania zrzutów z powietrza. Po kapitulacji  zesłany do Stalagu X B w Sandbostel. W 1945 wrócił do Polski. Pracował m.in. na stanowisku dyrektora Biura Sprzedaży Fajansu Sanitarnego. Zmarł 16 stycznia 1950 w Warszawie
© Wacław Loth / Muzeum Powstania Warszawskiego

23 sierpnia. Śródmieście Południowe. Spalony czołg przy ulicy Piusa XI (obecnie Piękna). Ppor. Wacław Loth „Kupiec” urodził się w 1906 w Warszawie. Był synem pastora kościoła ewangelicko-augsburskiego. Ukończył Wyższą Szkołę Handlową (dziś Szkoła Główna Handlowa). Był sportowcem, grał drużynie piłkarskiej Polonia Warszawa. Brał udział w walkach we wrześniu 1939. W czasie Powstania dowodził specjalnym oddziałem do przyjmowania zrzutów z powietrza. Po kapitulacji zesłany do Stalagu X B w Sandbostel. W 1945 wrócił do Polski. Pracował m.in. na stanowisku dyrektora Biura Sprzedaży Fajansu Sanitarnego. Zmarł 16 stycznia 1950 w Warszawie

25 sierpnia. Śródmieście Północne. Krakowskie Przedmieście, ujęcie z wnętrza kościoła Świętego Krzyża przez wyburzoną œścianę w kierunku ulicy Kopernika. Eugeniusz Haneman urodził się w 1917. Przed wojną ukończył Liceum Fotograficzne przy ulicy Konwiktorskiej w Warszawie. W czasie okupacji pracował jako fotograf portrecista w zakładach „Portret przy kawie” oraz „Van Dyck”. Wybuch Powstania zaskoczył go podczas wizyty u dentysty na Powiślu. Po Powstaniu, przez obóz przejściowy w Pruszkowie, trafił do Krakowa. Po wojnie rozpoczął pracę jako operator-korespondent Polskiej Kroniki Filmowej. Od 1953 do 2005 wykładał fotografię w Państwowej Wyższej Szkole Filmowej w Łodzi. Zmarł 15 stycznia 2014 roku w Borzęcinie Dużym pod Warszawą.
© Eugeniusz Haneman / Muzeum Powstania Warszawskiego

25 sierpnia. Śródmieście Północne. Krakowskie Przedmieście, ujęcie z wnętrza kościoła Świętego Krzyża przez wyburzoną œścianę w kierunku ulicy Kopernika. Eugeniusz Haneman urodził się w 1917. Przed wojną ukończył Liceum Fotograficzne przy ulicy Konwiktorskiej w Warszawie. W czasie okupacji pracował jako fotograf portrecista w zakładach „Portret przy kawie” oraz „Van Dyck”. Wybuch Powstania zaskoczył go podczas wizyty u dentysty na Powiślu. Po Powstaniu, przez obóz przejściowy w Pruszkowie, trafił do Krakowa. Po wojnie rozpoczął pracę jako operator-korespondent Polskiej Kroniki Filmowej. Od 1953 do 2005 wykładał fotografię w Państwowej Wyższej Szkole Filmowej w Łodzi. Zmarł 15 stycznia 2014 roku w Borzęcinie Dużym pod Warszawą.

Zobacz również: Fotoblogia.pl - największy blog o fotografii w Polsce

Rejon Starego Miasta. Powstaniec przy zdobycznym samochodzie. Jerzy Chojnacki „Chojna” urodził się w 1909. Studiował rzeźbiarstwo w Szkole Przemysłu Drzewnego w Zakopanem (1923-1928), w Państwowej Szkole Sztuk Zdobniczych i Przemysłu Artystycznego w Krakowie (1928-1933) i na Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie (1933-1939). W Powstaniu działał jako fotoreporter na podstawie zezwolenia dowódcy IV Rejonu I Obwodu Warszawa Śródmieście. Wykonywał fotografie na terenie Starego Miasta – na ulicy Piwnej, Podwalu, Miodowej, Długiej. Ewakuował się razem z ludnością cywilną. Przez obóz przejściowy w Pruszkowie przetransportowany został do obozu koncentracyjnego w Gross-Rosen, a następnie Mauthausen-Gusen. Stamtąd został wysłany na roboty przymusowe do Wiednia.
© Jerzy Chojnacki "Chojnia" / Muzeum Powstania Warszawskiego

Rejon Starego Miasta. Powstaniec przy zdobycznym samochodzie. Jerzy Chojnacki „Chojna” urodził się w 1909. Studiował rzeźbiarstwo w Szkole Przemysłu Drzewnego w Zakopanem (1923-1928), w Państwowej Szkole Sztuk Zdobniczych i Przemysłu Artystycznego w Krakowie (1928-1933) i na Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie (1933-1939). W Powstaniu działał jako fotoreporter na podstawie zezwolenia dowódcy IV Rejonu I Obwodu Warszawa Śródmieście. Wykonywał fotografie na terenie Starego Miasta – na ulicy Piwnej, Podwalu, Miodowej, Długiej. Ewakuował się razem z ludnością cywilną. Przez obóz przejściowy w Pruszkowie przetransportowany został do obozu koncentracyjnego w Gross-Rosen, a następnie Mauthausen-Gusen. Stamtąd został wysłany na roboty przymusowe do Wiednia.

Ul. Brzozowa w kierunku wylotu na Mostową. Chojnacki w 1945 wrócił do Warszawy. Przez lata był związany z Saską Kępą. Po wojnie był aktywny jako rzeźbiarz i popularyzator sztuki. Brał udział w wielu wystawach. Był laureatem licznych nagród i odznaczeń za osiągnięcia artystyczne. Najbardziej znaną jego pracą jest pomnik Syrenki na warszawskiej Pradze. Zmarł 26 maja 1988 w Warszawie.
© Jerzy Chojnacki "Chojnia" / Muzeum Powstania Warszawskiego

[b]Ul. Brzozowa w kierunku wylotu na Mostową.[b] Chojnacki w 1945 wrócił do Warszawy. Przez lata był związany z Saską Kępą. Po wojnie był aktywny jako rzeźbiarz i popularyzator sztuki. Brał udział w wielu wystawach. Był laureatem licznych nagród i odznaczeń za osiągnięcia artystyczne. Najbardziej znaną jego pracą jest pomnik Syrenki na warszawskiej Pradze. Zmarł 26 maja 1988 w Warszawie.

Stare Miasto. Sanitariuszka przy przewróconym tramwaju.
Chojnacki fotografował Powstanie własną lustrzanką na materiale otrzymanym w sztabie dowódcy rejonu oraz zgromadzonym samodzielnie przed Godziną „W”. Wybór tematów narzucony został przez zwierzchników i prawdopodobnie z tego powodu jego zdjęcia stanowią najdokładniejszą znaną fotograficzną dokumentację staromiejskich barykad, przekopów i umocnień. Pomimo wykonania wielu zdjęć, zachowały się jedynie te fotografie, które przed ewakuacją ze Starego Miasta zakopał w podwórzu domu przy ulicy Freta 40 – 15 filmów z 50 naświetlonych, w formacie 6 x 9cm.
© Jerzy Chojnacki "Chojnia" / Muzeum Powstania Warszawskiego

Stare Miasto. Sanitariuszka przy przewróconym tramwaju.
Chojnacki fotografował Powstanie własną lustrzanką na materiale otrzymanym w sztabie dowódcy rejonu oraz zgromadzonym samodzielnie przed Godziną „W”. Wybór tematów narzucony został przez zwierzchników i prawdopodobnie z tego powodu jego zdjęcia stanowią najdokładniejszą znaną fotograficzną dokumentację staromiejskich barykad, przekopów i umocnień. Pomimo wykonania wielu zdjęć, zachowały się jedynie te fotografie, które przed ewakuacją ze Starego Miasta zakopał w podwórzu domu przy ulicy Freta 40 – 15 filmów z 50 naświetlonych, w formacie 6 x 9cm.

Sierpień–wrzesień. Śródmieście Północne. Grupa młodych powstańców na ulicy Sienkiewicza. Por. Marian Grabski „Wyrwa” urodził się 2 października 1897 w Łodzi. Przed wojną zdobył tytuł doktora prawa. Pracował jako adwokat. W Powstaniu Warszawskim był członkiem Korpusu Bezpieczeństwa Okręgu Warszawa Armii Krajowej. Walczył na Woli, Starym Mieście i w Śródmieściu. Po kapitulacji wyszedł z miasta z ludnością cywilną. Zmarł 9 stycznia 1965 w Warszawie.
© Marian Grabski „Wyrwa” / Muzeum Powstania Warszawskiego

Sierpień–wrzesień. Śródmieście Północne. Grupa młodych powstańców na ulicy Sienkiewicza. Por. Marian Grabski „Wyrwa” urodził się 2 października 1897 w Łodzi. Przed wojną zdobył tytuł doktora prawa. Pracował jako adwokat. W Powstaniu Warszawskim był członkiem Korpusu Bezpieczeństwa Okręgu Warszawa Armii Krajowej. Walczył na Woli, Starym Mieście i w Śródmieściu. Po kapitulacji wyszedł z miasta z ludnością cywilną. Zmarł 9 stycznia 1965 w Warszawie.

1 sierpnia. Godzina „W”. Koncentracja powstańców z batalionu „Pięść” na cmentarzu ewangelicko-augsburskim.
Stefan Bałuk "Kubuś" urodził się w 1914 roku. Brał udział w kampanii wrześniowej, potem przedostał się do Francji, następnie Anglii. Tam odbył szkolenie dywersyjno-wywiadowcze. W kwietniu 1944 roku został zrzucony na spadochronie w rejonie Warszawy. Tutaj pracował w pracowni fotograficznej przy wyrabianiu fałszywych dokumentów. Po Powstaniu uciekł z oflagu Gross-Born. Po wojnie aresztowany przez UB. Po zwolnieniu pracował jako taksówkarz, potem fotograf Centralnej Agencji Fotograficznej. Zmarł w styczniu 2014 roku.
© Stefan Bałuk „Kubuś” / Muzeum Powstania Warszawskiego

1 sierpnia. Godzina „W”. Koncentracja powstańców z batalionu „Pięść” na cmentarzu ewangelicko-augsburskim.
Stefan Bałuk "Kubuś" urodził się w 1914 roku. Brał udział w kampanii wrześniowej, potem przedostał się do Francji, następnie Anglii. Tam odbył szkolenie dywersyjno-wywiadowcze. W kwietniu 1944 roku został zrzucony na spadochronie w rejonie Warszawy. Tutaj pracował w pracowni fotograficznej przy wyrabianiu fałszywych dokumentów. Po Powstaniu uciekł z oflagu Gross-Born. Po wojnie aresztowany przez UB. Po zwolnieniu pracował jako taksówkarz, potem fotograf Centralnej Agencji Fotograficznej. Zmarł w styczniu 2014 roku.

Album "63 życia i walki". Liczba stron: 248. Liczba fotografii: 218. Oprawa twarda. Format 24x30 cm. Cena: 99 zł.

Album "63 życia i walki". Liczba stron: 248. Liczba fotografii: 218. Oprawa twarda. Format 24x30 cm. Cena: 99 zł.

Podziel się:

Przeczytaj także:

Ten artykuł ma 1 komentarz

Pokaż wszystkie komentarze

Także w kategorii Aktualności:

Sygnały Wi-Fi sfotografowane dzięki mobilnej aplikacji i długiej ekspozycji iPhone w końcu z prawdziwym aparatem - czyli co raduje serce fotografa po premierze iOS8. Wart 100 dolarów pakiet onOne Software Perfect Photo Suite 8 znów za darmo Adobe Creative Week 2014 w Warszawie już niebawem Adobe Lightroom 5.6, Adobe Camera RAW i DNG Converter w wersji 8.6 - finalne wersje Najlepsze zdjęcia konkursu "Wakacje w moim kadrze" Flickr daje możliwość dodatkowego zarobku przez program licencyjny Najlepsze zdjęcia konkursu National Geographic Traveler 2014! Wyłoniliśmy zwycięzcę konkursu fotograficznego "Wakacje w moim kadrze" Niesamowita Tasmania w komercyjnym timelapse Analogowy powiew na Twoich zdjęciach, czyli DxO FilmPack 3 zupełnie za darmo! Warszawa teraz i 70 lat temu na jednym zdjęciu Konkurs Fotograficzny Empiku 2014 rozstrzygnięty! Oto relacja z imprezy i nagrodzone prace Sony A7S nowym królem wideo? Nowe ultrazoomy od Canona – PowerShot SX520 HS i PowerShot SX400 IS Warsztaty z Arkadiuszem Branickim, czyli jak fotografować akt Hyperlapse Barcelona GO! Widzieć, nie widząc – historia niewidomego fotografa Wystartowała 4. edycja konkursu Leica Street Photo Zdjęcie rodzinne z piorunem w tle. Zobaczcie, jak powstało Zdjęcia www Sieci #14, czyli subiektywny przegląd ciekawych zdjęć tygodnia O zdrowie trzeba zabiegać - startuje konkurs fotograficzny PZU VIII Fotospacer po zaułkach Śródmieścia Południowego 1. edycja Warsztatów Filmowych Samyang, czyli coś dla filmowców i nie tylko

Popularne w tym tygodniu:

Zostań oficjalnym fotografem Sejmu RP. Kancelaria szuka profesjonalisty z doświadczeniem Szwedzka fotografka i modelka otrzymała groźbę gwałtu za włosy na nogach w kampanii Adidasa Adobe Photoshop Elements 2018 potrafi otworzyć zamknięte oczy na zdjęciach Nikon D850 ma najlepszą matrycę w historii pomiarów DxO Dron zderzył się z samolotem pasażerskim w Kanadzie Jakub Szymczuk - z ”Gościa Niedzielnego”do Kancelarii Prezydenta. Poznajcie nowego fotografa Andrzeja Dudy Nadchodzi Lightroom 7. Ma mieć dwie wersje - klasyczną i w chmurze Czy nowy bezlusterkowiec Canona będzie miał pełnoklatkową matrycę? "1984" Orwella spełnia się na naszych oczach. Kamerka internetowa śledziła właścicielkę I’m Back – cyfrowa rewolucja w świecie fotografii tradycyjnej. Znamy specyfikację przystawki W piątek rusza najnowsza edycja projektu Eastreet. Poznaj program imprezy! Stworzony przez Augusta Sandera portret zbiorowy społeczeństwa niemieckiego należy do najwybitniejszych osiągnięć fotografii XX wieku