Powstanie Warszawskie: 63 dni życia i walki, czyli historia fotografów

Wraz z wybuchem Powstania Warszawskiego, życie mieszkańców stolicy się załamało. Na ulicach było słychać strzały i wybuchy. Gdyby nie tych kilku fotografów, nigdy byśmy nie wiedzieli, jak wyglądał przebieg Powstania. Byli wszędzie - na ulicach i barykadach. Przypominamy sylwetki kilku osób, które udokumentowały historyczne chwile z 1944 roku.

Pierwsza dekada sierpnia. Śródmieście Północne. Powstańcy z kompanii „Koszta” czytają ulotkę na ulicy Sienkiewicza róg Marszałkowskiej.  

Jednym z najbardziej znanych fotografów dokumentujących Powstanie Warszawskie był Eugeniusz Lokajski "Brok". Przed wojną trenował z sukcesami lekką atletykę: był m.in. wicemistrzem świat w pięcioboju. Brał udział w kampanii wrześniowej. Podczas okupacji zorganizował pracownię fotograficzną przy ulicy Berezyńskiej na Saskiej Kępie i utrzymywał się głównie z fotografii teatralnej. W 1942 otworzył zakład fotograficzny.
© Eugeniusz Lokajski "Brok” / Muzeum Powstania Warszawskiego

Pierwsza dekada sierpnia. Śródmieście Północne. Powstańcy z kompanii „Koszta” czytają ulotkę na ulicy Sienkiewicza róg Marszałkowskiej.

Jednym z najbardziej znanych fotografów dokumentujących Powstanie Warszawskie był Eugeniusz Lokajski "Brok". Przed wojną trenował z sukcesami lekką atletykę: był m.in. wicemistrzem świat w pięcioboju. Brał udział w kampanii wrześniowej. Podczas okupacji zorganizował pracownię fotograficzną przy ulicy Berezyńskiej na Saskiej Kępie i utrzymywał się głównie z fotografii teatralnej. W 1942 otworzył zakład fotograficzny.

20 sierpnia. Śródmieście Północne. Jeńcy niemieccy z załogi PAST-y eskortowani przez powstańców na podwórze kamienicy przy Zielonej 34. 

Eugeniusz Lokajski w Powstaniu był oficerem łącznikowym i dowódcą kompanii "Koszta". Zginął pod gruzami zbombardowanej kamienicy przy Marszałkowskiej 129.
© Eugeniusz Lokajski "Brok” / Muzeum Powstania Warszawskiego

20 sierpnia. Śródmieście Północne. Jeńcy niemieccy z załogi PAST-y eskortowani przez powstańców na podwórze kamienicy przy Zielonej 34.

Eugeniusz Lokajski w Powstaniu był oficerem łącznikowym i dowódcą kompanii "Koszta". Zginął pod gruzami zbombardowanej kamienicy przy Marszałkowskiej 129.

Grupa powstańców z Batalionu "Zośka" na Starówce. 

Edward Tomiak w czasie Powstania Warszawskiego miał 21 lat. Nie widnieje w spisach powstańców. Rodzina Tomiaków pochodziła z Poznania, gdzie ojciec, Adam Tomiak prowadził drukarnię "Atom”. W roku 1939 zamieszkali w Warszawie, przy ulicy Muranowskiej 4. Z okien tego budynku Edward Tomiak dokumentował sceny Powstania, rozgrywające się przy murze zniszczonego getta.
© Edward Tomiak / Muzeum Powstania Warszawskiego

Grupa powstańców z Batalionu "Zośka" na Starówce.

Edward Tomiak w czasie Powstania Warszawskiego miał 21 lat. Nie widnieje w spisach powstańców. Rodzina Tomiaków pochodziła z Poznania, gdzie ojciec, Adam Tomiak prowadził drukarnię "Atom”. W roku 1939 zamieszkali w Warszawie, przy ulicy Muranowskiej 4. Z okien tego budynku Edward Tomiak dokumentował sceny Powstania, rozgrywające się przy murze zniszczonego getta.

Janina Marisówna-Tomiak z ojcem Adamem Tomiakiem przy ulicy Muranowskiej. 

Po Powstaniu wraz z bratem, Tomiak prawdopodobnie opuścił miasto z ludnością cywilną, przechodząc przez obóz przejściowy w Pruszkowie.  Stamtąd zostali przewiezieni do obozu koncentracyjnego w Auschwitz. Ostatni list wysłał jesienią 1944 roku z Auschwitz do ciotki w Poznaniu. Później znalazł się w obozie w Melk, fili obozu koncentracyjnego w Mauthausen w górnej Austrii. Edward Tomiak zmarł prawdopodobnie 7 kwietnia 1945 roku na izbie chorych, przypuszczalnie z ogólnego wyczerpania.
© Edward Tomiak / Muzeum Powstania Warszawskiego

Janina Marisówna-Tomiak z ojcem Adamem Tomiakiem przy ulicy Muranowskiej.

Po Powstaniu wraz z bratem, Tomiak prawdopodobnie opuścił miasto z ludnością cywilną, przechodząc przez obóz przejściowy w Pruszkowie. Stamtąd zostali przewiezieni do obozu koncentracyjnego w Auschwitz. Ostatni list wysłał jesienią 1944 roku z Auschwitz do ciotki w Poznaniu. Później znalazł się w obozie w Melk, fili obozu koncentracyjnego w Mauthausen w górnej Austrii. Edward Tomiak zmarł prawdopodobnie 7 kwietnia 1945 roku na izbie chorych, przypuszczalnie z ogólnego wyczerpania.

23 sierpnia. Śródmieście Południowe. Spalony czołg przy ulicy Piusa XI (obecnie Piękna). 

Ppor. Wacław Loth "Kupiec” urodził się w 1906 w Warszawie. Był synem pastora kościoła ewangelicko-augsburskiego. Ukończył Wyższą Szkołę Handlową (dziś Szkoła Główna Handlowa). Był sportowcem, grał w drużynie piłkarskiej Polonia Warszawa. Brał udział w walkach we wrześniu 1939. W czasie Powstania dowodził specjalnym oddziałem do przyjmowania zrzutów z powietrza. Po kapitulacji  zesłany do Stalagu X B w Sandbostel. W 1945 wrócił do Polski. Pracował m.in. na stanowisku dyrektora Biura Sprzedaży Fajansu Sanitarnego. Zmarł 16 stycznia 1950 w Warszawie.
© Wacław Loth / Muzeum Powstania Warszawskiego

23 sierpnia. Śródmieście Południowe. Spalony czołg przy ulicy Piusa XI (obecnie Piękna).

Ppor. Wacław Loth "Kupiec” urodził się w 1906 w Warszawie. Był synem pastora kościoła ewangelicko-augsburskiego. Ukończył Wyższą Szkołę Handlową (dziś Szkoła Główna Handlowa). Był sportowcem, grał w drużynie piłkarskiej Polonia Warszawa. Brał udział w walkach we wrześniu 1939. W czasie Powstania dowodził specjalnym oddziałem do przyjmowania zrzutów z powietrza. Po kapitulacji zesłany do Stalagu X B w Sandbostel. W 1945 wrócił do Polski. Pracował m.in. na stanowisku dyrektora Biura Sprzedaży Fajansu Sanitarnego. Zmarł 16 stycznia 1950 w Warszawie.

25 sierpnia. Śródmieście Północne. Krakowskie Przedmieście, ujęcie z wnętrza kościoła Świętego Krzyża przez wyburzoną œścianę w kierunku ulicy Kopernika. 

Eugeniusz Haneman urodził się w 1917. Przed wojną ukończył Liceum Fotograficzne przy ulicy Konwiktorskiej w Warszawie. W czasie okupacji pracował jako fotograf portrecista w zakładach "Portret przy kawie” oraz "Van Dyck”. Wybuch Powstania zaskoczył go podczas wizyty u dentysty na Powiślu. Po Powstaniu, przez obóz przejściowy w Pruszkowie, trafił do Krakowa. Po wojnie rozpoczął pracę jako operator-korespondent Polskiej Kroniki Filmowej. Od 1953 do 2005 wykładał fotografię w Państwowej Wyższej Szkole Filmowej w Łodzi. Zmarł 15 stycznia 2014 roku w Borzęcinie Dużym pod Warszawą.
© Eugeniusz Haneman / Muzeum Powstania Warszawskiego

25 sierpnia. Śródmieście Północne. Krakowskie Przedmieście, ujęcie z wnętrza kościoła Świętego Krzyża przez wyburzoną œścianę w kierunku ulicy Kopernika.

Eugeniusz Haneman urodził się w 1917. Przed wojną ukończył Liceum Fotograficzne przy ulicy Konwiktorskiej w Warszawie. W czasie okupacji pracował jako fotograf portrecista w zakładach "Portret przy kawie” oraz "Van Dyck”. Wybuch Powstania zaskoczył go podczas wizyty u dentysty na Powiślu. Po Powstaniu, przez obóz przejściowy w Pruszkowie, trafił do Krakowa. Po wojnie rozpoczął pracę jako operator-korespondent Polskiej Kroniki Filmowej. Od 1953 do 2005 wykładał fotografię w Państwowej Wyższej Szkole Filmowej w Łodzi. Zmarł 15 stycznia 2014 roku w Borzęcinie Dużym pod Warszawą.

Zobacz również: Fotoblogia.pl - największy blog o fotografii w Polsce

Rejon Starego Miasta. Powstaniec przy zdobycznym samochodzie. 

Jerzy Chojnacki "Chojna” urodził się w 1909. Studiował rzeźbiarstwo w Szkole Przemysłu Drzewnego w Zakopanem (1923-1928), w Państwowej Szkole Sztuk Zdobniczych i Przemysłu Artystycznego w Krakowie (1928-1933) i na Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie (1933-1939). W Powstaniu działał jako fotoreporter na podstawie zezwolenia dowódcy IV Rejonu I Obwodu Warszawa Śródmieście. Wykonywał fotografie na terenie Starego Miasta – na ulicy Piwnej, Podwalu, Miodowej, Długiej. Ewakuował się razem z ludnością cywilną. Przez obóz przejściowy w Pruszkowie przetransportowany został do obozu koncentracyjnego w Gross-Rosen, a następnie Mauthausen-Gusen. Stamtąd został wysłany na roboty przymusowe do Wiednia.
© Jerzy Chojnacki "Chojnia" / Muzeum Powstania Warszawskiego

Rejon Starego Miasta. Powstaniec przy zdobycznym samochodzie.

Jerzy Chojnacki "Chojna” urodził się w 1909. Studiował rzeźbiarstwo w Szkole Przemysłu Drzewnego w Zakopanem (1923-1928), w Państwowej Szkole Sztuk Zdobniczych i Przemysłu Artystycznego w Krakowie (1928-1933) i na Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie (1933-1939). W Powstaniu działał jako fotoreporter na podstawie zezwolenia dowódcy IV Rejonu I Obwodu Warszawa Śródmieście. Wykonywał fotografie na terenie Starego Miasta – na ulicy Piwnej, Podwalu, Miodowej, Długiej. Ewakuował się razem z ludnością cywilną. Przez obóz przejściowy w Pruszkowie przetransportowany został do obozu koncentracyjnego w Gross-Rosen, a następnie Mauthausen-Gusen. Stamtąd został wysłany na roboty przymusowe do Wiednia.

Ul. Brzozowa w kierunku wylotu na Mostową. 

Chojnacki w 1945 wrócił do Warszawy. Przez lata był związany z Saską Kępą. Po wojnie był aktywny jako rzeźbiarz i popularyzator sztuki. Brał udział w wielu wystawach. Był laureatem licznych nagród i odznaczeń za osiągnięcia artystyczne. Najbardziej znaną jego pracą jest pomnik Syrenki na warszawskiej Pradze. Zmarł 26 maja 1988 w Warszawie.
© Jerzy Chojnacki "Chojnia" / Muzeum Powstania Warszawskiego

[b]Ul. Brzozowa w kierunku wylotu na Mostową.[b]

Chojnacki w 1945 wrócił do Warszawy. Przez lata był związany z Saską Kępą. Po wojnie był aktywny jako rzeźbiarz i popularyzator sztuki. Brał udział w wielu wystawach. Był laureatem licznych nagród i odznaczeń za osiągnięcia artystyczne. Najbardziej znaną jego pracą jest pomnik Syrenki na warszawskiej Pradze. Zmarł 26 maja 1988 w Warszawie.

Stare Miasto. Sanitariuszka przy przewróconym tramwaju.

Chojnacki fotografował Powstanie własną lustrzanką na materiale otrzymanym w sztabie dowódcy rejonu oraz zgromadzonym samodzielnie przed Godziną "W”. Wybór tematów narzucony został przez zwierzchników i prawdopodobnie z tego powodu jego zdjęcia stanowią najdokładniejszą znaną fotograficzną dokumentację staromiejskich barykad, przekopów i umocnień. Pomimo wykonania wielu zdjęć, zachowały się jedynie te fotografie, które przed ewakuacją ze Starego Miasta zakopał w podwórzu domu przy ulicy Freta 40 – 15 filmów z 50 naświetlonych, w formacie 6x9 cm.
© Jerzy Chojnacki "Chojnia" / Muzeum Powstania Warszawskiego

Stare Miasto. Sanitariuszka przy przewróconym tramwaju.

Chojnacki fotografował Powstanie własną lustrzanką na materiale otrzymanym w sztabie dowódcy rejonu oraz zgromadzonym samodzielnie przed Godziną "W”. Wybór tematów narzucony został przez zwierzchników i prawdopodobnie z tego powodu jego zdjęcia stanowią najdokładniejszą znaną fotograficzną dokumentację staromiejskich barykad, przekopów i umocnień. Pomimo wykonania wielu zdjęć, zachowały się jedynie te fotografie, które przed ewakuacją ze Starego Miasta zakopał w podwórzu domu przy ulicy Freta 40 – 15 filmów z 50 naświetlonych, w formacie 6x9 cm.

Sierpień–wrzesień. Śródmieście Północne. Grupa młodych powstańców na ulicy Sienkiewicza. 

Por. Marian Grabski "Wyrwa” urodził się 2 października 1897 w Łodzi. Przed wojną zdobył tytuł doktora prawa. Pracował jako adwokat. W Powstaniu Warszawskim był członkiem Korpusu Bezpieczeństwa Okręgu Warszawa Armii Krajowej. Walczył na Woli, Starym Mieście i w Śródmieściu. Po kapitulacji wyszedł z miasta z ludnością cywilną. Zmarł 9 stycznia 1965 w Warszawie.
© Marian Grabski "Wyrwa” / Muzeum Powstania Warszawskiego

Sierpień–wrzesień. Śródmieście Północne. Grupa młodych powstańców na ulicy Sienkiewicza.

Por. Marian Grabski "Wyrwa” urodził się 2 października 1897 w Łodzi. Przed wojną zdobył tytuł doktora prawa. Pracował jako adwokat. W Powstaniu Warszawskim był członkiem Korpusu Bezpieczeństwa Okręgu Warszawa Armii Krajowej. Walczył na Woli, Starym Mieście i w Śródmieściu. Po kapitulacji wyszedł z miasta z ludnością cywilną. Zmarł 9 stycznia 1965 w Warszawie.

1 sierpnia. Godzina "W”. Koncentracja powstańców z batalionu "Pięść” na cmentarzu ewangelicko-augsburskim.

Stefan Bałuk "Kubuś" urodził się w 1914 roku. Brał udział w kampanii wrześniowej, potem przedostał się do Francji, następnie Anglii. Tam odbył szkolenie dywersyjno-wywiadowcze. W kwietniu 1944 roku został zrzucony na spadochronie w rejonie Warszawy. Tutaj pracował w pracowni fotograficznej przy wyrabianiu fałszywych dokumentów. Po Powstaniu uciekł z oflagu Gross-Born. Po wojnie aresztowany przez UB. Po zwolnieniu pracował jako taksówkarz, potem fotograf Centralnej Agencji Fotograficznej. Zmarł w styczniu 2014 roku.
© Stefan Bałuk "Kubuś” / Muzeum Powstania Warszawskiego

1 sierpnia. Godzina "W”. Koncentracja powstańców z batalionu "Pięść” na cmentarzu ewangelicko-augsburskim.

Stefan Bałuk "Kubuś" urodził się w 1914 roku. Brał udział w kampanii wrześniowej, potem przedostał się do Francji, następnie Anglii. Tam odbył szkolenie dywersyjno-wywiadowcze. W kwietniu 1944 roku został zrzucony na spadochronie w rejonie Warszawy. Tutaj pracował w pracowni fotograficznej przy wyrabianiu fałszywych dokumentów. Po Powstaniu uciekł z oflagu Gross-Born. Po wojnie aresztowany przez UB. Po zwolnieniu pracował jako taksówkarz, potem fotograf Centralnej Agencji Fotograficznej. Zmarł w styczniu 2014 roku.

Masz newsa, zdjęcie lub filmik? Prześlij nam przez dziejesie.wp.pl

Podziel się:

Przeczytaj także:

Ten artykuł ma 1 komentarz

Pokaż wszystkie komentarze

Także w kategorii Inspiracje:

Flickr Pro za darmo na trzy miesiące. Czy warto? Flash do aparatów w komórkach Picasa Web Albums specjalnie na Vancouver 2010 Bruno Roseti odwiedził i sfotografował fascynujące życie plemienia Luo Świetlna kaligrafia Sony World Photography Awards 2017 – pozostał już tylko miesiąc na zgłaszanie prac Mikołaj Nowacki: "W fotografii chodzi mi o to, żeby nie tylko pokazać, co widziałem i jak było, ale przede wszystkim, co czułem" Czarnogóra 4x4 - 4 minuty w 4K To jeden z najstarszych podwodnych autoportretów świata. Powstał w 1899 r. i wymagał masę pracy Świetna sesja zdjęciowa Garbusa to w rzeczywistości… świat miniatur! Oto najlepsze zdjęcia konkursu International Drone Photography ”Uwięzieni” to materiał o trudach życia mieszkańców niewielkich klitek w Hongkongu

Popularne w tym tygodniu:

Dzieci z zespołem Downa w wyjątkowej sesji. Zostały bohaterami bajek Disneya Piotr Zwarycz fotografem roku na ND Awards 2019. Wielu Polaków wyróżnionych Niecodzienne portrety dostojnych kur. Widziałeś, że jest ich aż tyle? Fotograf ostrzega przed czarnym piątkiem: Pomyśl zanim kupisz Zay Yar Lin: od kapitana statku do nagradzanego fotografa Mistrzostwo w malowaniu światłem. To zdjęcie powstało w aparacie Majestatyczne portrety rzadkich okazów ptaków Ekstremalny fotograf z Polski. Piotr Deska opowiedział o wyjątkowej pasji Piękne portrety dojrzałych kobiet, które dzielą się życiowymi przemyśleniami Łukasz Gawroński opowiada, jak realizował zdjęcia do spektaklu "Mock. Czarna Burleska" Świetne fotomanipulacje stworzone z miłości do przyrody Najważniejsze zdjęcia ostatnich 10 lat, wybrane przez agencję Reutera